ENGLISH
DANSK
FØROYSKT
Global Warming
The earth’s climate is changing and this is caused by mankind. Although some regions may cool for a time, the earth as a whole is getting steadily warmer and this will continue during this century. Other climate changes follow the warming. Sea level is increasing. There will be more drought in some areas e.g., in parts of Africa where people, already now, are suffering from water shortage. And the extra water that evaporates from Africa and similar locations will fall down as increased precipitation elsewhere, such as at our latitudes.
These changes occur because we humans are emitting various substances into the atmosphere that change the climate. Especially carbon dioxide, CO2, is important. This substance is emitted whenever we burn oil, coal, or gas in cars, factories, for heating our homes, etc. The bad thing about CO2 is that it acts somewhat like the insulation in a house. When we increase the insulation of our house, it becomes warmer, and this is what we are now doing to the earth.
It is hard to predict, how large the changes will become, since we don’t know how much CO2 will be emitted in the future. In the worst case, the earth may warm some 6 degrees centigrade during this century. This is more than the temperature increase since the last ice-age. Added to this, are the other climate changes. This will have large impacts on living organisms on land and in the sea: plants, animals, and humans. It is hard to predict exactly, what changes will occur, but the damages are expected to increase with increasing climate change.
Different regions may well be affected in different ways and may also be most sensitive to different aspects of climate change: In some places, heat-waves, elsewhere drought, or floods, or the sea flooding the land. The Arctic is one region that has been predicted to change more than most and it seems that even some of these predictions may be underestimates.
The Faroe Islands are located on the boundary of the Arctic but the climate is also very dependent on the heat carried by the ocean currents. If they were to change, the boundary could move. At the present, it is therefore very difficult to predict, how the Faroese climate will change. Almost certainly, there will, however, be changes and they will affect the living conditions and the resources, such as fish, that the Faroese depend on.
Global warming cannot be immediately stopped. We have perturbed the climate balance and it needs time to re-adjust. A car does not stop immediately after you step on the brake, and neither does the climate. To prevent dangerous consequences, it is essential to put the brakes on well before the danger signals are evident. We can reduce the long-term consequences of global warming by limiting the increases in CO2 emission, but this requires politicians that are sufficiently smart and responsible to plan farther ahead than to the next election.
Bogi Hansen
Jorden opvarmes
Jordens klima er i færd med at ændres – en menneskeskabt forandring. Nogen steder bliver det måske koldere, men som helhed er jorden blevet varmere, og i løbet af dette århundrede bliver den yderligere varmet op. I tillæg får vi andre forandringer. Oceanerne stiger. Andre steder får vi tørke, f.eks. visse steder i Afrika, hvor folk allerede nu lider af vandmangel. Og den ekstra mængde af vand, der damper op fra bl.a. Afrika, medfører større regnmængder andre steder på jorden, bl.a. på vore breddegrader. Vi må også forvente ændret vind og stormvirksomhed.
Disse ændringer sker, fordi vi mennesker slipper forskellige stoffer ud i atmosfæren, som påvirker klimaet. Især er det tale om stoffet kuldioxid (CO2). Dette sker, når vi brænder olie, kul eller gas fra biler, oliefyr, elektricitetsværk o.l. virksomhed. Det sørgelige er bare, at kuldioxid virker på samme måde som isoleringen af et hus. Mere isolering giver varmere hus, og det er det, der nu sker med jorden.
Hvor stor forandringen bliver, er vanskeligt at forudsige. Vi ved jo ikke, hvor megen forurening kommende tider vil bringe. I værste fald kan jorden blive 6 grader varmere i løbet af dette århundrede. Det er mere end stigningen efter den sidste istid, og dertil kommer alle de andre klimaforandringer. Dette får alvorlige følger for alt levende både til lands og til vands, såvel planter som dyr og mennesker; men det er særdeles vanskeligt at beregne følgerne helt nøjagtigt. Sikkert er det dog, at jo større klimaforandringen er, desto værre bliver skadevirkningerne.
Forandringerne bliver ikke de samme overalt, og det er også forskelligt, hvad der påvirker os mest. Varmebølge her, tørke der, et andet sted øsregn eller oversvømmelse fra havet. Man mener, at de arktiske områder udsættes for voldsommere forandringer end de fleste andre områder, og de ser ud til at komme hurtigere end først antaget.
Færøerne ligger på grænsen til det arktiske område. Samtidig er vi tæt knyttet til havet, der bringer varme med sig sydfra. Sker der forandringer med havstrømmene, kan grænserne flyttes. Derfor er det særdeles vanskeligt at vurdere, hvordan klimaet heromkring kommer til at ændre sig. Der er dog ingen tvivl om, at ændringen kommer og at den vil påvirke vores levevilkår og fisk og alt andet, vi lever af.
Vi er ikke i stand til at standse klimaforandringerne her og nu. Vi har forstyrret klimaets ligevægt, og den genvindes ikke sådan lige med det samme. En bil fortsætter også en god stund, efter at du har sat foden på bremsen, og klimaet har også sin “bremselængde”. Det er nødvendigt at træde på bremsen, før faren er der umiddelbart foran dig. De værste følger kan forhindres. Kan vi standse øgningen i udslip af kuldioxid og andre lignende stoffer, bliver følgerne ikke så voldsomme i anden halvdel af dette århundrede. Dét kræver dog politikere, der kan og tør tænke længere frem end til det førstkommende valg.
Bogi Hansen
Jørðin hitnar
Veðurlagið á jørðini er í ferð við at broytast, og tað er av mannaávum. Onkur støð kólna kanska eina tíð; men jørðin sum heild er í ferð við at hitna, og hon fer at hitna uppaftur meiri hesa komandi øldina. Aftrat hesum koma aðrar broytingar. Høvini fløða. Meir turkur verður á nøkrum støðum, t.d. í pørtum av Afrika, har fólk longu nú líða undir vatntroti. Og tann økta vætan, sum dampar upp úr Afrika og øðrum støðum, økir um regnið aðrastaðni á jørðini, m.a. um okkara breiddarstig. Eisini kunnu vit vænta broytingar í vindi og ódnum.
Hesar broytingar koma av tí, at vit menniskju lata ymisk evni út í luftina, sum ávirka veðurlagið. Serliga er tað eitt evni, sum nevnist koldioxid ella CO2. Hetta evni fer út í luftina, hvørja ferð vit brenna olju, kol ella gass í bilum, oljufýringum, elverkum ella í øðrum virksemi. Tað keðiliga við hesum er, at koldioxid virkar nakað sum isoleringin í einum húsum. Tá tú isolerar meir, hitna húsini, og tað er tað, vit nú gera við jørðina.
Tað er ilt at siga, hvussu stórar broyt-ingarnar verða. Vit vita jú ikki, hvussu stór dálkingin verður í komandi tíðum. Í ringasta føri kann jørðin hitna eini 6 stig hesa øldina. Hetta er meiri enn jørðin hitnaði aftan á ta seinastu ístíðina, og aftrat tí koma allar hinar veðurlagsbroytingarnar. Hetta fer at fáa stórar avleiðingar fyri tað, sum livir á landi og sjógvi: plantur, djór og menniskju; men tað er ógvuliga torført at rokna út, júst hvørjar avleiðingarnar verða. Sum heild tykist tað tó greitt, at skaðin versnar, jú meiri veðurlagið broytist.
Broytingarnar verða ikki tær somu allastaðni, og tað er eisini ymiskt, hvørjum vit eru mest viðbrekin av. Onkustaðni hitabylgjur, aðrastaðni turkur, uppaftur aðrastaðni glopraregn, ella at havið fløðir inn yvir land. Eitt øki, sum fer at broytast nógv, er tað arktiska. Har verður mett, at broyting-arnar verða nógv ógvisligari enn flestu aðrastaðni, og fyribils tykjast broytingarnar at ganga skjótari enn mett.
Føroyar liggja á markinum til tað arktiska økið, men vit eru samstundis bundin at havinum, sum ber okkum varma sunnaneftir. Broytast streymarnir í havinum, so kunnu mørkini flytast. Tí er tað, sum er, ógvuliga torført at meta, hvussu okkara veðurlag fer at broytast. Men lítil ivi er um, at tað fer at broytast, og at hetta fer at ávirka okkara livikor og fisk og annað tilfeingi, sum vit liva av.
Tað ber ikki til at steðga heimsins veðurlagsbroytingum í einum. Vit hava órógvað javnvágina í veðurlagnum, og tað tekur tíð at rætta hana upp-aftur. Ein bilur heldur fram eina góða løtu aftan á, at tú trýsti á bremsuna, og soleiðis er eisini við veðurlagnum. Tað er neyðugt at trýsta á bremsuna, áðrenn vandin er heilt eyðsýndur. Og tað ber til at bøta tær ringastu av-leiðingarnar. Fáa vit steðgað vøkstrinum í útláti av koldioxidi og øðrum líknandi evnum, so verða avleiðingarnar seinni í hesari øldini ikki so ógvisligar. Tað krevur politikarar, sum duga og tora at hugsa longri enn til komandi val.
Bogi Hansen
|
